Tổng hợp 12 thì tiếng Anh bằng ngữ cảnh và ví dụ

1. Bắt đầu bằng hai câu hỏi

Trước khi nhìn dấu hiệu như yesterday hay since, hãy hỏi: sự việc nằm ở hiện tại, quá khứ hay tương lai? Sau đó hỏi: bạn muốn nói thói quen/sự thật, một việc đang diễn ra, một việc đã hoàn tất trước mốc khác, hay khoảng thời gian kéo dài? Hai câu hỏi này tránh việc chọn thì chỉ vì nhìn thấy một từ báo hiệu.

Ví dụ, “I have lived here for five years” nhấn khoảng thời gian bắt đầu trong quá khứ và còn liên quan hiện tại. Nếu người nói đã chuyển đi, “I lived there for five years” mới phù hợp. Cùng một khoảng thời gian nhưng điểm nhìn khác nhau tạo ra thì khác nhau.

2. Nhóm hiện tại: bốn cách nhìn

Hiện tại đơn (I work from home) dùng cho thói quen, lịch trình hoặc sự thật. Hiện tại tiếp diễn (I am working now) dùng cho việc đang diễn ra quanh thời điểm nói hoặc một sắp xếp tạm thời. Hiện tại hoàn thành (I have finished the report) nối một kết quả quá khứ với hiện tại, không nêu thời điểm đã kết thúc cụ thể. Hiện tại hoàn thành tiếp diễn (I have been working for three hours) nhấn quá trình kéo dài và bằng chứng của hoạt động.

Hãy so sánh: “She reads before bed” là thói quen; “She is reading in the living room” là việc đang diễn ra; “She has read three chapters” nhấn kết quả; “She has been reading since eight” nhấn thời lượng. Không thì nào mặc định tốt hơn—ý định giao tiếp mới quyết định.

1. Present Simple: subject + base verb; He works / They work.
2. Present Continuous: am/is/are + V-ing; She is studying.
3. Present Perfect: have/has + past participle; We have finished.
4. Present Perfect Continuous: have/has been + V-ing; I have been waiting.

3. Nhóm quá khứ: sự việc và điểm nhìn

Quá khứ đơn (I met Lan yesterday) kể một sự việc đã kết thúc tại một thời điểm quá khứ. Quá khứ tiếp diễn (I was meeting a client at ten) đặt người đọc vào giữa một hoạt động đang diễn ra, thường để làm nền hoặc bị một việc khác xen vào. Quá khứ hoàn thành (I had left before he arrived) cho biết việc nào xảy ra trước một mốc quá khứ. Quá khứ hoàn thành tiếp diễn (I had been waiting for an hour when the bus came) nhấn quá trình kéo dài trước mốc đó.

Trong câu “When I arrived, Mai cooked dinner” và “When I arrived, Mai was cooking dinner”, câu đầu có thể kể hai việc nối tiếp; câu sau cho thấy tôi đến giữa lúc Mai đang nấu. Sự khác biệt nằm ở cách dựng cảnh, không chỉ ở công thức.

1. Past Simple: V2/ed; They visited the museum.
2. Past Continuous: was/were + V-ing; They were visiting the museum at noon.
3. Past Perfect: had + past participle; They had left before noon.
4. Past Perfect Continuous: had been + V-ing; They had been travelling for six hours.

4. Nhóm tương lai: dự đoán, kế hoạch và tiến trình

Tương lai đơn (I will call you tonight) thường diễn tả quyết định tại lúc nói, lời hứa hoặc dự đoán. Be going to (I am going to start a course) là cấu trúc diễn tả dự định có sẵn hoặc dự đoán dựa trên dấu hiệu hiện tại, nhưng không thay thế một thì trong bộ 12 thì chuẩn. Tương lai tiếp diễn (This time tomorrow, I will be flying) đặt người đọc vào giữa một việc đang diễn ra ở tương lai. Tương lai hoàn thành (I will have finished by Friday) nhìn từ một mốc tương lai trở về một kết quả đã xong. Tương lai hoàn thành tiếp diễn (By Friday, I will have been studying for three months) nhấn thời lượng kéo dài đến mốc tương lai.

Tiếng Anh còn dùng hiện tại tiếp diễn cho lịch đã sắp xếp (I am meeting the tutor at six) và hiện tại đơn cho lịch trình cố định (The train leaves at six). Vì vậy, “tương lai” không đồng nghĩa lúc nào cũng phải dùng will.

1. Future Simple: will + base verb; I will send it later.
2. Be going to: am/is/are going to + base verb; We are going to move.
3. Future Continuous: will be + V-ing; She will be working at nine.
4. Future Perfect: will have + past participle; She will have finished by nine.
5. Future Perfect Continuous: will have been + V-ing; She will have been studying for two hours.

5. Một tình huống đi qua các thì

Dùng chủ đề học tiếng Anh: “I study English every day” (thói quen), “I am studying English now” (đang diễn ra), “I have studied two units this week” (kết quả tính đến hiện tại), “I have been studying since 7 p.m.” (quá trình). Kể lại quá khứ: “I studied last night”, “I was studying when you called”, “I had studied the rule before the test”, “I had been studying for an hour when the power went out”.

Kể tiếp về kế hoạch: “I will study after dinner” (quyết định/lời hứa), “I will be studying at eight” (đang trong tiến trình), “I will have studied three chapters by Friday” (hoàn tất trước mốc), “By Friday, I will have been studying for three months” (thời lượng đến mốc). Be going to có thể dùng khi muốn nói dự định đã có, nhưng không nằm trong bốn thì tương lai của bộ 12 thì chuẩn. Viết cả chuỗi giúp bạn thấy thì thay đổi theo thông tin muốn nhấn.

6. Những lỗi người Việt hay gặp

Lỗi phổ biến nhất là dùng hiện tại hoàn thành với mốc đã kết thúc: “I have met him yesterday” nên sửa thành “I met him yesterday”. Lỗi thứ hai là quên trợ động từ trong câu hỏi và phủ định: “Did you went?” phải là “Did you go?”, còn “She doesn’t likes” phải là “She doesn’t like”.

Đừng coi every, now, since hay yesterday là nút bấm tự động. “Since” thường đi với một điểm bắt đầu, nhưng câu “I have lived here since 2020” và “I lived there since 2020” vẫn phụ thuộc việc người nói còn sống ở đó hay không. Hãy kiểm tra ý nghĩa trước rồi mới kiểm tra dấu hiệu.

7. Bài tự kiểm tra không nhìn bảng

Chọn thì và giải thích lý do: (1) I ___ (work) here since March. (2) When the teacher arrived, we ___ (discuss) the answer. (3) By next Monday, she ___ (complete) the course. (4) The shop ___ (open) at 8 every day.

Đáp án lần lượt là have been working/have worked tùy việc nhấn quá trình hay trạng thái, were discussing, will have completed và opens. Điều quan trọng không phải chỉ điền đúng; hãy nói vì sao câu (1) còn liên quan hiện tại, câu (2) là nền đang diễn ra, câu (3) hoàn tất trước mốc tương lai và câu (4) là lịch cố định. Sau đó dùng một câu trong Bug Hunter để kiểm tra lại.